Przedawnienie roszczeń za fracht – jak nie stracić pieniędzy przez upływ czasu?

W branży transportowej czas ma znaczenie – także w sądzie. Wielu przewoźników traci prawo do zapłaty za wykonany transport, bo nie zdążyło dochodzić swoich roszczeń przed przedawnieniem.

Warto wiedzieć, że w przypadku roszczeń z tytułu przewozu towarów (tzw. frachtu) terminy są krótsze, niż w typowych sprawach cywilnych i gospodarczych. Sprawdź, jak ich nie przegapić i kiedy jeszcze możesz odzyskać należność.

Spis treści

Czym jest przedawnienie roszczeń za fracht?

Przedawnienie to moment, po którym nie można już skutecznie dochodzić zapłaty za przewóz, nawet jeśli roszczenie było zasadne.
W praktyce oznacza to, że jeśli kontrahent nie zapłacił za transport, a Ty nie podejmiesz żadnych działań przez określony czas – Twoje roszczenie wygaśnie.

Zasady przedawnienia określa:

ustawa – Prawo przewozowe (dla przewozów krajowych),
Konwencja CMR (dla przewozów międzynarodowych).

Przedawnienie roszczeń krajowych – 1 rok, ale z wyjątkami

Zgodnie z art. 77 ust. 1 Prawa przewozowego, roszczenia dochodzone na podstawie tej ustawy przedawniają się z upływem 1 roku.
Termin ten liczony jest w zależności od rodzaju roszczenia:

1) utraty przesyłki – od dnia, w którym uprawniony mógł uznać przesyłkę za utraconą;

2) ubytku, uszkodzenia lub zwłoki w dostarczeniu – od dnia wydania przesyłki;

3) szkód niedających się z zewnątrz zauważyć – od dnia protokolarnego ustalenia szkody;

4) zapłaty lub zwrotu należności – od dnia zapłaty, a gdy jej nie było – od dnia, w którym powinna była nastąpić;

5) niedoboru lub nadwyżki przy likwidacji przesyłek – od dnia dokonania likwidacji;

6) innych zdarzeń prawnych – od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Warto też pamiętać, że:

złożenie reklamacji zawiesza bieg terminu przedawnienia,
termin przedawnienia biegnie dalej dopiero po udzieleniu odpowiedzi na reklamację.

Przedawnienie w przewozach międzynarodowych – Konwencja CMR

Jeśli przewóz odbywał się między dwoma państwami, z których co najmniej jedno jest stroną Konwencji CMR, obowiązują przepisy międzynarodowe.
Zgodnie z art. 32 Konwencji CMR:

termin przedawnienia wynosi 1 rok,
w przypadku rażącego niedbalstwa lub winy umyślnej – 3 lata,
bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym przesyłka została wydana lub powinna zostać wydana.

Przedawnienie biegnie:

a) w przypadkach częściowego zaginięcia, uszkodzenia lub opóźnienia dostawy – począwszy od dnia wydania;

b) w przypadkach całkowitego zaginięcia – począwszy od trzydziestego dnia po upływie umówionego terminu dostawy, albo, jeżeli termin nie był umówiony – począwszy od sześćdziesiątego dnia po przyjęciu towaru przez przewoźnika;

c) we wszystkich innych przypadkach – począwszy od upływu trzymiesięcznego terminu od dnia zawarcia umowy przewozu.

Reklamacja pisemna zawiesza przedawnienie aż do dnia, w którym przewoźnik na piśmie odrzuci reklamację i zwróci załączone do niej dokumenty. W razie częściowego przyjęcia reklamacji bieg przedawnienia wznawia się tylko dla tej części reklamacji, która pozostaje sporną.

Warto podkreślić, że konwencja ma pierwszeństwo przed przepisami krajowymi, więc przewoźnik nie może się powołać na terminy przedawnienia z prawa polskiego, nawet jeśli byłyby dłuższe.

Jak zawiesić bieg przedawnienia?

W prawie transportowym wystarczy jedno pismo, by zatrzymać bieg terminu.
Przykładowo:

złożenie reklamacji do przewoźnika lub zleceniodawcy,
wysłanie wezwania do zapłaty,
złożenie wniosku o mediację.

Każde z tych działań powoduje, że czas przedawnienia zatrzymuje się (następuje zawieszenie biegu przedawnienia) i zaczyna biec po zakończeniu postępowania reklamacyjnego lub mediacyjnego.

Co jeśli termin już minął?

Po przedawnieniu kontrahent może odmówić zapłaty, powołując się na upływ terminu.
Sąd w takiej sytuacji oddali pozew, nawet jeśli przewóz faktycznie został wykonany.
Dlatego tak ważne jest, by weryfikować swoje rozliczenia na bieżąco i nie czekać zbyt długo z wysłaniem wezwania czy pozwu.

Przedawnienie roszczeń za fracht – najczęstsze błędy firm transportowych

Brak reakcji na opóźnienia w płatnościach.
Wielu przedsiębiorców czeka z nadzieją, że kontrahent „w końcu zapłaci”. W końcu współpracujemy już od lat. Czas działa jednak na niekorzyść przewoźnika.
Brak potwierdzenia doręczenia faktury.
Od tego momentu często liczy się termin wymagalności, a więc i początek biegu przedawnienia.
Brak dokumentacji przewozowej.
Brak listu przewozowego CMR, potwierdzenia dostawy, czy korespondencji utrudnia dochodzenie należności i przerwanie biegu przedawnienia.
Nieświadomość różnic między przewozem krajowym a międzynarodowym.
Przepisy są inne, a terminy często krótsze w konwencji CMR.

Jak się zabezpieczyć?

Regularnie monitoruj należności i pilnuj terminów płatności.
Wysyłaj wezwania do zapłaty po 14–30 dniach opóźnienia.
Prowadź archiwum dokumentów przewozowych i potwierdzeń doręczeń.
Zlecaj analizę umów przewozowych – zwłaszcza w relacjach międzynarodowych.
Skonsultuj się z prawnikiem, zanim termin przedawnienia upłynie – możesz jeszcze odzyskać należność.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o przedawnienie roszczeń za fracht

Kiedy zaczyna się bieg przedawnienia roszczeń za fracht?

Bieg przedawnienia w przypadku roszczeń wynikających z umowy przewozu (frachtu) zależy od rodzaju przewozu oraz podstawy prawnej.

Co do zasady, liczony jest od dnia płatności (wymagalności roszczenia), a w przypadku transportu międzynarodowego – po upływie trzech miesięcy liczonych od dnia przyjęcia zlecenia transportowego.

Czy złożenie reklamacji przerywa lub zawiesza przedawnienie?

Tak. Zarówno w prawie krajowym, jak i w transporcie międzynarodowym, zgłoszenie reklamacji wpływa na bieg terminu przedawnienia.

W ustawie Prawo przewozowe (art. 77 ust. 4) przewidziano zawieszenie biegu terminu od dnia wniesienia reklamacji lub wezwania do zapłaty, do dnia udzielenia odpowiedzi lub zwrócenia załączonych dokumentów, najwyżej jednak przez okres przewidziany do załatwienia reklamacji.
W konwencji CMR art. 32 ust. 2 stanowi, że pisemna reklamacja zawiesza bieg terminu aż do momentu pisemnej odpowiedzi przewoźnika i zwrotu dokumentów. W przypadku częściowej akceptacji reklamacji – zawieszenie dotyczy tylko spornego fragmentu.

Zatem firmie transportowej rekomenduje się natychmiastowe podjęcie działań celem uniknięcia przedawnienia roszczenia.

Czy można odzyskać należność po upływie terminu przedawnienia?

Co do zasady, nie. Po upływie terminu przedawnienia roszczenie staje się bezskuteczne w postępowaniu sądowym – zarówno w przewozach krajowych, jak i międzynarodowych.

W ustawie Prawo przewozowe nie przewidziano wyjątku – roszczenie, które wygasło, nie może być dochodzone.
W konwencji CMR art. 32 ust. 4 jasno stanowi: „Roszczenie przedawnione nie może być więcej podnoszone, nawet w postaci wzajemnego powództwa lub zarzutu”.

Możliwe jest jedynie dobrowolne uznanie roszczenia przez dłużnika lub ugoda – nie ma on jednak obowiązku jego zapłaty.

Czy przedawnienie w konwencji CMR jest takie samo jak w prawie krajowym?

Nie. Istnieją znaczące różnice:

W Polsce, na gruncie ustawy Prawo przewozowe, standardowy termin to 1 rok (art. 77 ust. 1). Wyjątek: dla zwłoki w przewozie niepowodującej ubytku lub uszkodzenia – 2 miesiące od dnia wydania przesyłki (ust. 2).
W konwencji CMR: podstawowy termin to 1 rok, ale jeśli szkoda wynika z rażącego niedbalstwa lub umyślnego działania przewoźnika – przedawnienie wynosi 3 lata.
Dodatkowo, istnieją różnice, jeśli idzie o początek biegu terminu przedawnienia. Dlatego należy zawsze sprawdzić, która regulacja ma zastosowanie.

Jak uniknąć przedawnienia w firmie transportowej?

Najlepszą strategią jest wdrożenie systemu monitorowania należności i procesu windykacyjnego:

Regularna kontrola terminów zapłaty za fracht i natychmiastowe wysyłanie wezwań lub reklamacji po opóźnieniu.
Prowadzenie starannej dokumentacji przewozowej: listy przewozowe, CMR, protokoły uszkodzeń, potwierdzenia wydania.
W przypadku przewozów międzynarodowych – weryfikacja, czy obowiązuje Konwencja CMR, i stosowanie jej reguł.
Skonsultowanie umów z prawnikiem transportowym, który pomoże ustalić ryzyko przedawnienia i przygotować działania ochronne.
Bieżąca i stała weryfikacja kontrahentów, szczególnie pod kątem wypłacalności, zadłużenia oraz postępowań restrukturyzacyjnych i upadłościowych.

Podsumowanie

W transporcie czas to pieniądz, a także granica, po której możesz je stracić.
Roszczenia za fracht przedawniają się stosunkowo szybko, zwykle po roku od wykonania przewozu. Każdy dzień zwłoki, to większe ryzyko utraty należności.

Jeśli chcesz uniknąć błędów i sprawdzić, czy Twoje roszczenia nie są zagrożone przedawnieniem, a także zweryfikować Twojego kontrahenta, jego wypłacalność i zagrożenie restrukturyzacją lub upadłością – skontaktuj się z nami.
Przygotujemy analizę Twoich umów, dokumentów przewozowych i terminów, pomożemy Ci odzyskać zaległe płatności i zabezpieczyć przyszłe kontrakty.